Những năm gần đây, mâm cỗ ngày Tết của nhiều gia đình trở nên phong phú và hiện đại hơn. Bên cạnh bánh chưng, giò chả, thịt kho truyền thống, không ít nhà đưa thêm các món "đổi gió" như gỏi hải sản, nộm ngó sen, nộm bò bóp thấu… Món gỏi lên mâm nhìn thanh nhã, màu sắc bắt mắt, thể hiện sự khéo tay và gu ẩm thực tinh tế của gia chủ.
Thế nhưng, trong quan niệm dân gian, gỏi – nộm lại là món ăn người xưa khá dè chừng khi đặt vào cỗ bàn ngày Tết, bởi cho rằng dễ "tán lộc" nếu dùng không đúng lúc.
Ảnh minh họa
So với các món truyền thống, gỏi mang dáng dấp hiện đại, nhẹ nhàng và tinh tế hơn. Hải sản tươi, rau trộn thanh mát, nước trộn chua ngọt vừa phải khiến món ăn không bị nặng mùi, không ngấy.
Trong các bữa tiệc, gỏi thường được xem là món khai vị, mở đầu cho bữa ăn. Chính vì vậy, nhiều gia đình cũng đưa gỏi vào mâm cỗ Tết như một cách làm mới không khí, tránh cảm giác quá nhiều món nặng bụng.
Theo cách nhìn truyền thống, gỏi là món trộn nhiều thứ, vị chua – cay – mặn – ngọt hòa lẫn, lại thường dùng nguội. Dân gian quan niệm rằng, ngày Tết là thời điểm cần sự tụ khí, ổn định và ấm áp. Những món mang tính "tán", "động" và "lạnh" dễ làm khí trong nhà phân tán, không giữ được sự êm đềm cần có.
Từ đó mới có cách nói truyền miệng rằng, ăn gỏi ngày Tết dễ "tán lộc", không phải theo nghĩa mất tiền bạc ngay lập tức, mà là làm tiêu hao sự tròn đầy, ổn định mà Tết hướng tới.
Người xưa không cấm gỏi, nhưng rất hiếm khi đưa gỏi vào mâm cỗ chính ngày mùng Một. Nếu có, gỏi thường xuất hiện trong những bữa ăn sau Tết, khi sinh hoạt dần trở lại bình thường.
Trong cỗ bàn truyền thống, các món được ưu tiên thường là món nóng, món hầm, món kho – tượng trưng cho sự giữ lửa, giữ khí. Gỏi, nếu có, chỉ đóng vai trò phụ, ăn ít để đổi vị, chứ không phải món chủ đạo.
Ảnh minh họa
Không ít người nhận ra rằng, gỏi dù ngon nhưng khi đặt giữa mâm cỗ Tết với bánh chưng, thịt kho, giò chả lại có cảm giác… không ăn nhập. Món nguội, nhiều rau sống, vị chua cay dễ làm bữa ăn bị "đứt mạch", ăn không liền mạch như các món nóng.
Trên góc nhìn hiện đại, điều này còn liên quan đến tiêu hóa: gỏi ăn kèm nhiều đồ nếp, đồ béo dễ gây cồn cào, đầy bụng hơn bình thường.
Ngày nay, việc làm cỗ Tết không còn quá khắt khe như xưa. Gỏi, nếu được dùng đúng thời điểm, vẫn là món ngon, tốt cho khẩu vị. Tuy nhiên, tinh thần của cỗ bàn ngày Tết không nằm ở sự lạ miệng hay cầu kỳ, mà ở cảm giác ấm cúng, hài hòa.
Người xưa coi Tết là dịp "tụ", nên mâm cơm cũng hướng đến những món mang tính giữ và bền. Vì thế, gỏi dù nhìn rất sang vẫn thường được để ngoài cỗ chính, ăn sau hoặc dùng trong những bữa sum họp khác.
Giữ được tinh thần ấy, mâm cỗ Tết không cần quá cầu kỳ mà vẫn trọn vẹn ý nghĩa: đủ đầy, êm ấm và dễ chịu cho cả nhà trong những ngày đầu năm.
Nguồn: Kênh 14
Xem thêm: